Sürrealizm; var olanla düşün, rüyalarla hipnozun, bilinçaltının resme sokulması. Sanatta aşırı zekanın yaratıcılığın simgesi
‘’ Her şeyi bırakın. Dadayı bırakın. Karınızı bırakın… Yollara düşün.’’ der sürrealizmin fikir babası Andre Breton.
Sürrealizm Avrupa’ da filizlenmeye başladığında dünya savaşı yaşanıyordu. Savaşıp da askerliği bırakan ya da savaştan uzak durup İsviçre’ de yani tarafsız bölgede yaşayan şair, ressam ve düşünürler Fransa’ ya, Paris’ e doğru akın etmişlerdi. 1920- 1921 yıllarında Paris, sanatsal düşünsel hayatın merkeziydi. Birçok sanatçı sanatı için bu şehre koşuyordu.
Andre Breton’ un Gerçeküstü bildirgesi, La Revolution Surrealiste ( Gerçeküstü Devrim ) dergisinin kurulması, Gerçeküstü Araştırmalar Bürosu ve pek yetenekli, öncü sanatçılarla 1924 senesi Sürrealizmin ( gerçeküstücülük) resmi döneminin başlangıcıdır.
Philippe Soupault, Paul Eluard, Ducamp, Tristian Tzara, Max Ernst, Joan Miro, Salvador Dali akımın sanatçılarından bazılarıdır.
Sürrealizm in ünü kısa zamanda Paris’e ve diğer ülkelere yayılmıştır. Akımın sanatçıları toplum tarafından çoğu zaman hayretle ve ilgiyle karşılanıyordu. Akım çok açıkça ifade edilen zekanın ve yaratıcılığın simgesi haline gelmişti. Resme her şey dahil olabiliyordu. Kağıt parçası, hasır, ahşap vs.
Sürrealizmin ilk sergisi 1938 Ocağında Paris Galerie Beaux-Arts’ ta açılmıştı. Sergi bin bir çeşit tuhaflığı, cinselliği, gerçeküstücülüğü barındırmaktaydı.
Sürrealist sanatçılar ilginin merkezindeydi. Akımın sanatçıları düşünsel yönden de toplumda yer almışlardır. Çoğu komünist olan sanatçıların toplantıları sanat izleyicileri tarafından takip edilmekteydi.
Paris sergisinin ardından Fransızlarla Nazilerin savaşı patlak vermiş ve sürrealist grup dağılmıştır. Nazilerce hoş karşılanmayan sanatçılar Paris dışına yerleşmek zorunda kalmıştır. Fakat bundan sonra 1940 senesinde Meksika’ da düzenlenen sergide, akımın sanatçıları yeniden bir araya geldiler.
1942’ de savaş kurbanlarına yardım amacı ile New York’ ta Breton ve Duchamp tarafından Gerçeküstücülüğün İlk Belgeleri sergisi açılmıştır. Bu serginin kataloğunda akımın fikir babası Breton’ un şu notu dikkat çekicidir:
‘’La cause surrealiste, dans l’art comme dans la vie,esl la cause meme de la liberte’’ (gerçeküstücü dava, hayatta olduğu gibi sanatta da, apaçık bir özgürlük davasıdır.) Breton, sanatın hayatla kopmaz, önlenemez bağlarını serginin kataloğunda duru bir şekilde ortaya koymuştur.
İkinci Dünya Savaşı sonrası Sürrealist sanatçılar, yeniden Paris’ e doğru yola koyuldular. Fakat bu kez sayıca azalarak ve fikir ayrılıklarına düşerek… Sürrealistler savaş sonrası eski görkemini yitirmiştir. Yaşamını yitiren kimi sanatçıların yerini Jean Benoit, Jean-Claude Silberman gibi sanatçılar doldurdu. Fakat bu sanatçılarla Sürrealizm yön değiştirerek farklı yollara evrildi. Fakat hiçbir zaman akım son bulmadı.
Sürrealizm resim ve heykelin dışında daha başka sanatlarda da varlığını korumuştur. Müzik ve dansın yanı sıra modern sinemada da sürrealist etkiler yaşanmıştır. Örneğin Bergman, Pasolini, Fellini, Antonioni gibi büyüleyici Fransız yönetmenler …
Man Ray’ in Deniz Yıldızı (1928), Salvador Dali ile Luis Bunuel’ in Bir Endülüs Köpeği (1928), Bunuel’ in Viridiana (1961) adlı filmleri dikkat çekicidir.
Sürrealizm resim ve edebiyatla içiçie, birbirini destekleyen ve besleyen iki sanat dalı olma özelliği açısından önemlidir. Örneğin ressam Salvador Dali ve şair Paul Eluard’ ın dostluğu sürrealist sanata önemli yapıtlar katmıştır.
Ve akıma fikir açısından ilham kaynağı olan filozof Sigmund Froyd öğretileriyle akım sanatçılarına ilham kaynağı olmuştur. Salvador Dali’ nin resimlerine hakim olan rüyalar Froyd’ la arkadaşlık kurmasının ortak noktası olmuştur.
Kendine çok fazla özgü, yoğun ve ciddi, yirminci yüzyıla damga vuran bir akım olan sürrealizm, günümüzde de asıl varlığından değişerek etkilerini sürdürmeye devam etmektedir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder